Monozukuri | deel 1



Monozukuri

‘De kunst van het doen met aandacht’

Continu Verbeteren zal voor velen geen nieuw begrip zijn. Hiervoor is inmiddels een heel arsenaal aan technieken en methoden beschikbaar gekomen, die bij veel bedrijven in meer maar ook in mindere mate hun vruchten hebben afgeworpen. Zeker nu het minder gaat met onze economie zet iedereen zijn beste beentje voor om dingen slimmer, sneller en goedkoper te doen en zo in de gunst van de klant te blijven. Alle verbeterteams wordt weer nieuw leven ingeblazen en het blijkt dat er toch weer veel te verbeteren valt.

Verbeteringen die in veel gevallen al eerder gedaan hadden kunnen worden maar waar men op de een of andere manier niet aan toekwam of geen prioriteit voor had. Het blijkt dan dat men geen verbetercultuur heeft weten te implementeren maar eerder een set aan tools en systemen heeft uitgerold, het technische systeem. Vaak ook het meest tastbare en zichtbare deel van continu verbeteren. Echter, de tools en systemen op zichzelf zijn geen garantie voor de toepassing ervan.

Hiervoor is naast het technisch systeem ook een sociaal systeem nodig. Dit sociale systeem omvat de principes van een bedrijf en het bijbehorende gedrag cq aansturing vanuit de leiding en de mensen onderling. Het technisch systeem en het sociale systeem vormen samen de kern van het managementsysteem van een bedrijf. Alleen door het verbeteren van deze beide systemen versterk je de kwaliteit van je organisatie die zo broodnodig is om je concurrentie positie te versterken. Daarbij is het sociale systeem naar buiten toe minder zicht- en tastbaar en dus moeilijk te kopiëren, waardoor het bepalend wordt voor het vermogen van een bedrijf zich te onderscheiden.

Een aantal Japanse bedrijven heeft de noodzaak tot verbeteren van beide systemen al decennia geleden onderkend. Toyota, de bekendste van deze bedrijven, noemde dit de Toyota Manieren en Methoden. In het Westen is dit vertaald naar het Toyota Productie Systeem waarmee teveel nadruk is komen te liggen op het technische, meer tastbare systeem en het onzichtbare sociale systeem werd vergeten.

Wat opvalt in het systeem van Toyota is de aandacht en toewijding van iedere medewerker, zoals dit ook in de oude ambachten zichtbaar was. Dit streven naar meesterschap, door het voortdurend verbeteren van de vaardigheden, de kennis en het resultaat van hun werk alsook de overdracht daarvan aan leerlingen, verheft het werk van de ambachtslieden tot een soort kunst. De kunst van het maken of doen van dingen.

Kinderen in deze tijd van ambachten kwamen op vroege leeftijd al in contact met de kunst van het maken van dingen. Helaas zien de kinderen van onze tijd weinig meer van onze (productie)processen, weggestopt in grote hallen op industrieterreinen. Resultaat is dat veel minder jongeren kiezen voor techniek en er een verarming van de industrie is ontstaan.

De Japanse overheid heeft deze verarming in de jaren negentig onderkend en de term “Monozukuri” in gebruik genomen en zelfs als nieuw woord toegevoegd aan het woordenboek. Een goede vertaling is er eigenlijk niet.
Het woord is een samentrekking van mono (ding/product) en tsukuru (maken/produceren), maar de inhoud wordt het best benaderd door “de kunst van het doen van dingen”, over de hele breedte van het bedrijf of organisatie.

In Japan zijn veel initiatieven gestart om kinderen al vroeg in contact te brengen met de principes van “Monozukuri” en zo de industrie uit het carrière-vergeet-hoekje te halen. Een mooi voorbeeld hiervan is het bedrijf Nissan dat kinderen op de lagere school in spelvorm kennis laat maken met de principes van Just-In-Time en zelfs basis gereedschappen als sleutels en accuschroefmachines laat uitproberen. Binnen Nissan vormt dit een vast onderdeel van hun managementsysteem, hun Monozukuri.

Zoals eerder aangegeven kan een managementsysteem worden beschreven in een technisch systeem (hulpmiddelen en systemen) en een sociaal systeem (principes en aansturing).
De onderlinge afhankelijkheid van de twee systemen en hun elementen wordt duidelijk als we een managementsysteem vergelijken met het functioneren van een mens. Waar de principes van een bedrijf staan voor hart en ziel, regelt de aansturing zoals de hersenen het gedrag, vormen de systemen de organen die alles gaande te houden en geven de hulpmiddelen aan alles handen en voeten. Met alleen handen en voeten en organen kom je er niet. Je komt pas echt tot leven als het hart, de ziel en de hersenen meedoen en zich ontwikkelen, ook hier weer de minst zichtbare, maar wel de meest onderscheidende elementen.

Zo is het ook bij organisaties, ongeacht het gebied waar zij actief zijn. Zij komen pas tot bloei als beide systemen en hun elementen goed functioneren en zich ontwikkelen. Bij verwaarlozing van één van deze systemen raakt een organisatie net als een mens uit balans. Beide systemen vragen onze voortdurende aandacht, en juist dit is het principe achter “Monozukuri”, ‘de kunst van het doen met aandacht’.

Download hier de Monozukuri pdf >>